منارجنبان تاریخی ندوشن

منارجنبان تاریخی ندوشن

“مختار باقری ندوشن”
از جمله مظاهر فرهنگی-تاریخی ندوشن مسجد جامع آن است که مربوط به سده هشتم ه.ق می باشد و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است که از عناصر معماری، ستونهای سنگی، دربهای چوبی تزیین شده، کتیبه های سنگی و گچی، همچنین گچبری زیبای محراب، کتب خطی و منبر چوبی مربوط به قرن پنجم و… برخوردار است.
از جمله شاخصه های دیگر مسجد جامع ندوشن، مناره (گلدسته) ایست منفرد به ارتفاع ۱۹ متر که قسمت فوقانی آن قبل از دوره صفویه تکمیل گردیده است.
مردم ندوشن از دیرباز بجای کلمه مناره، واژه گلدسته را برای نام بردن این اثر معماری کهن استعمال می نمایند.
این گلدسته که افراشتگیش از معبر جنوبی مجموعه با نمایی آجرین جلوه می نمایاند به لحاظ برخورداری از ظرائف هندسی و معماری خاص خود تنه به منارجنبان اصفهان می زند.
گلدسته (مناره) ها سازه هایی هستند استوانه ای با قطر کم و ارتفاعی بلند نسبت به ابنیه اطراف خود که نظر بینندگان و عابران را از فواصل دور به خود جلب می نمایند و به نوعی نمادی از طنین بانگ مسلمانی در هر وادی است.
این مقال مختصر شده ای از تحقیق جامعی است که گلدسته مسجد جامع ندوشن را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است:
بررسی سازه:
گلدسته مسجد جامع با ارتفاع ۱۹ متر از کف معبر جنوبی مجموعه، نمایی آجریست. پی سازی اولیه آن به عمق دو متر (کندن جای پی ها تا لایه ای از زمین که به سفتی قابل قبول برسند) با استفاده از شفته گل و آهگ و همچنین قلوه سنگهایی در لابلای آنها برای تحکیم بیشتر بستر همزمان با سایر قسمتهای مسجد صورت گرفته است. سپس تا ارتفاع دو متر از سطح زمین سکویی به ابعاد ۲/۷ ×۲/۷ متر از مصالح سنگ و ملات گل و آهک (برای جلوگیری از اثر نامطلوب رطوبت بر بنا) پایه ای بنا شده است که بر روی آن دیوارچینی تا ارتفاع چهار متری با خشتی که از خاک کشاورزی (در اصطلاح محلی به آن خاک ملکی می گویند) تهیه گردیده، همزمان با ساخت سایر قسمتهای مسجد صورت گرفته است. این همزمانی احداث ، باعث یکپارچگی و پیوستگی بنا گردیده که استحکام بیشتر آنرا بدنبال داشته است.
ارتفاع ۴ متری گلدسته جاییست که میله مدور آن به قطر اولیه ۲/۷ متر متشکل از آجرهایی با ابعاد ۲۲/۵×۲۲/۵ سانتیمتر پدیدار می گردد که تا ارتفاع ۱۴/۹ متری بالا رفته و با کاهش قطر تدریجی آن در انتهای ساق (۱/۸متر)، چتری یا نعلبکی گلدسته با ۱۳ ردیف آجرچینی دندانه موشی که پیشروی هر ردیف نسبت به رج زیرین موجب افزایش ۵/۷ سانتیمتری شده و نهایتاً در ارتفاع ۱۵/۸۰ متری منجر به ایجاد یک دایره به قطر دو متر حول محور گلوگاه می گردد که از آن جهت ایستادن مؤذنین و دور زدن و رساندن طنینشان به تمام نقاط شهر استفاده می شده است.
گلدسته دارای یک ورودی به پهنای ۶۰ سانتیمتر و ارتفاع ۱/۲۵ متر در ارتفاع چهار متری است که راه دسترسی آن از غرفه های شرقی قسمت تابستانه مسجد می باشد.
دارای ۳۵ پله که ارتفاع هر یک ۳۳ سانتیمتر و عرض اولین آنها ۶۰ سانتیمتر می باشد که با توجه به کاهش تدریجی قطر، پهنای آخرین پله، ۴۷ سانتیمتر منظور گردیده است.
در طول مسیر پله ها و در جدار گلدسته، روزنه هایی به ابعاد ۱۰×۳۰ سانتیمتر جهت روشنایی و تهویه هوا و همچنین رویت شهر از تمام زوایا تعبیه گردیده است.
با توجه به ارتفاع زیاد گلدسته و لزوم تحکیم پایداری آن در برابر وزش بادهای سهمگین و لرزش ناشی از زمین لرزه های احتمالی، و همچنین با توجه به اینکه آجرهای پوسته نمی تواند به تنهایی فشارهای ناشی از وزن مصالح و موارد فوق را تحمل نماید، لذا به این نتیجه می رسیم که وجود محوری مستحکم به حفظ شاکله بنا کمک شایان نموده است. این محور استوانه ایست که مغز آنرا تیرکی چوبی تشکیل داده که گرداگردش آجرچینی با ملات گچ صورت گرفته است با قطر تحتانی این میله ۶۰ و قطر تحتانی آن ۴۰ سانتیمتر و با توجه به اهمیت استحکام تنیده ای از الیاف ساقه نخل بنام سازو جهت ایجاد یکپارچگی و اتصال جداره مدور بیرونی و هسته مرکزی قدمای معماری ندوشن معتقد به کاربرد تنه نخل بعنوان ستون اصلی گلدسته بوده اند.
برای یکپارچگی و اتصال پوسته و میله مرکزی، از ۳۵ قطعه الوار چوبی استفاده شده حدود ۱۰ سانتیمتر از دوطرف در دیواره ها جاسازی شده و بعنوان تکیه گاه پله ها نیز کاربرد دارد.
نهایتاً با چرخش پله ها حول محور میله مرکزی و طی ۳۵ پله به خروجی آن که در گلوگاه گلدسته قرار دارد می رسیم.
این خروجی به سمت مشرق تعبیه گردیده است تا علاوه بر بیشترین استفاده از روشنایی صبحدم، کمترین نفوذ آب باران و وزش باد به داخل بنا را به دنبال داشته باشد.
گلوگاه:
در وسط نعلبکی استوانه ای مخروطی و توخالی به ارتفاع ۴/۱۰ متر بنا گردیده است که با مضاف گردیدن تاج، زیبایی گلدسته را تکمیل نموده است.
ساختار اصلی این قسمت از آجرهای ایستاده (نصف شده در طول) تشکیل شده بوده است که با ظرافت و تبحر خاص، نمایی زیبا از مصالحی ساده بوجود آورده بود.
اوائل دهه پنجاه به دلایلی نامشخص بر بدنه این قسمت از بنا کاشیهای فیروزه ای با لایه ای نازک از سیمان پوشیده شده است که با توجه به ناهمگن بودن مصالح، شوری آن و اختلاف شدید دمای روز و شب منجر به افتادن اکثر کاشیها شده بود.
اینکه در آن سالها آیا نیازی به اینگونه مرمت بوده است یا خیر و اینکه به چه دلیل و علتی این کار انجام گرفته است جای سوال دارد.
در سال ۱۳۹۴ میراث فرهنگی اقدام به مرمت گلوگاه گلدسته و بازگرداندن نمای سنتی آن نمود.
لازم به ذکر است که اگر در هنگام توسعه و بازسازی قسمت بیرونی این مجموعه، در انتخاب نوع مصالح و نحوه چیدمان آنها و همچنین حفظ برخی ابنیه و آثار از جمله ساباط معبر جنوبی و ناهمگنی در ساخت شوفاژخانه و سرویس بهداشتی کوچه گلدسته بدون در نظرگیری توازن آن با آثار و ابنیه موجود، دقت و کارشناسی دقیق و لازم صورت می پذیرفت، امروزه شاهد این ناموزونی و ترکیب نابهنجار در فضای اطراف این بنای تاریخی که موجبات کاستن از ارزش های تاریخی آن گردیده است نمی شدیم.
با توجه به خالی شدن بندکشیهای ساق و فرو ریختن قسمتهایی از آجرهای فرسوده، مرمت این قسمت نیز می تواند اثرات مثبتی در استحکام و زیبایی آن به همراه داشته باشد.
همچنین استفاده از مصالح همگن با قدمت بنا بجای میله های فلزی اطراف چتری، و مخفی نمودن سیستم نورپردازی و سیستم صوتی (پروژکتور و بلندگو) از دید نظاره کنندگان می تواند به اصالت این نماد زیبای شهر ندوشن کمک شایانی نماید.

monarjonban (1)

monarjonban (2)

monarjonban (4)

monarjonban (3)


کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

1838 مطلب نوشته است .

۱۲ نظر on “منارجنبان تاریخی ندوشن”

  • کبوده wrote on ۲۹ بهمن, ۱۳۹۴, ۱۴:۰۹

    انسان ناراحت می شود منارجنبان به این قشنگی را تبدیل به منارجنبان بی کیفیت نموده اند

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • ندوشنی wrote on ۲۹ بهمن, ۱۳۹۴, ۱۶:۴۱

    دست آقای باقری دست درد نکند.  بد نیست به این بهانه از پدر مرحومشان و اخوی بزرگی شان که از بناها و معمارهای  نامی ندوشن بودند هم یاد بشود.  مرحوم حاج حسین باقر همچنین از کسانی بودند که در عمران و آبادی ندوشن زحمت کشیدند و کمتر شناخته شده هستند.  شاید اگر برخی مصلحت اندیشی هانبود و یا  همکلاس دکتر اسلامی بودند و یا چیزی در مورد دکتر اسلامی نوشته بودند مورد توجه قرار می گرفتند.  

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • حمید wrote on ۲۹ بهمن, ۱۳۹۴, ۲۳:۳۹

    دست مهندس باقری درد نکند. ایشان هم معمار و استادکار ماهری هستند و هم دانش و آگاهی علمی دارند.  برخلاف مهندسین امروز که نه سواد دارند نه تجربه درست و حسابی  دارند. 

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • جعفری wrote on ۳۰ بهمن, ۱۳۹۴, ۰:۱۹

    به نظرم که این گلدسته شکل و شمایل پیشین را پس از مرمت ندارد کاش داده بودند همین برادران باقری که بسیار خوش سلیقه و هنرمندند . قطعا بهتر از آنچه اکنون در آمده درست می کردند . هنوز دست و پنجه عالی مختار و محمدرضا باقری در گوشه گوشه ندوشن بخصوص حسینیه ها وجود دارد و حاکی از توانمندی این برادران هنرمند است. خدا بیامرزد پدرشان حاج حسین باقر که از استادبناهای قدیمی و دلسوز ندوشن بود.

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • محمد جعفری wrote on ۳۰ بهمن, ۱۳۹۴, ۱۱:۳۷

    من از دوستان عزیز همشهری می خواهم کمی از این کهنه پرستی ها دست بکشند دیروز گذشته است باید به امروز وفردا  فکر کرد. حالا اصلا فرض کنید این منارجنبان و چهارتا خانه قدیمی هم درست کردیم به نظرتان چه مشکلی در این مملکت حل می شود.  اصلا این میراث فرهنگی و تاریخ و …. دلخوشی بی فایده است. و بازدارنده پیشرفت و توسعه یافتگی است .باید فکر رشد و توسعه براساس علم و تکنولوژی روز باشیم. تا کی می خواهید به گذشتگان افتخار کنید. پس خودتان برای آیندگان چه کار کردید؟ 
    البته می دانم این بحث ها بی فایده است و بلافاصله عده ای به سردستگی ناصر بابایی حملاتشان علیه نظرم شروع می کنند. اقای بابایی  رفته دانشگاه تهران بجای مهندسی و پزشکی یک رشته قدیمی  باستان شناسی خوانده و حالا بجای تخریب این خرابه ها و شهرسازی جدید هر روز از داخل کشکولش یک سند برای انتساب  یک مشت خشت وگل مخروبه به دوران ماقبل تاریخ رو می کند تا شیک شدن و نو شدن این کوچه و محلات جلوگیری کند . گیریم ثابت کردید ندوشن قدیمی ترین و متمدن ترین آبادی این مملکته . خوب که چه ؟ به چه درد زندگی امروز مردم می خورد. والله نگهداشتن این همه خانه گلی و خرابه جز آبرو ریزی چه فایده دارد؟ بگذارید مردم خراب کنند و بجایش با مهندسی و مصالح محکم امروزی یک خانه آبرومند بسازند.
    اگر واقعا سایت فرهنگی هستید این نظر را که مخالف نظرتان است منتشر کنید . فرهنگ امروزی می گوید برای مخالفانتان هم احترام قایل باشید . دنبال ترویج فرهنگ مدرن باشید نه خرافات و کهنه پرستی بی فایده .

  • سیدمحمد wrote on ۱ اسفند, ۱۳۹۴, ۹:۴۳

    با سلام خدمت دوستان زحمتکش سایت ارزشمند ندوشن و تشکر از جناب مهندس باقری که مطلب بسیار خوبی راجع به این اثر تاریخی مهم نوشته اند. 
    در پاسخ دوست گرامی که توجه و مراقبت از آثار تاریخی را کهنه پرستی دانسته اند باید عرض کنم حفظ آثار گذشتگان که حاصل صدها سال تجربه است کاری عقلانی و بسیار پسندیده است. همان غربی ها که خیلی به قول شما مدرن و پیشرفته هستند بروید در پاریس و ونیز و… ببینید چطور آثار قدیمی اشان را حفظ کرده اند و از محل صنعت جهانگردی امروز چه درآمدی دارند.

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • سلیمی پور wrote on ۱ اسفند, ۱۳۹۴, ۱۱:۱۰

    سلام: ممنون معمار عزیز توضیحتان کامل بود

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • جعفری ندوشن wrote on ۱ اسفند, ۱۳۹۴, ۱۱:۳۱

    ضمن تشکر از سایت فرهنگی ندوشن، میراث فرهنگی هر شهر شناسنامه آن شهر است و باید خیلی بهتر از اینها از این میراث گرانبها حفاظت گردد. به نظرم شما و هر همشهری دیگری که بخواهد خانه اش را سر و سامان ببخشد میتواند با گرفتن مجوز از میراث فرهنگی درون خانه اتان را هر طور که خواستید بسازید و فقط نمای بیرون را طبق نظر میراث درست نمایید.

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • م.ص.ندوشن wrote on ۲ اسفند, ۱۳۹۴, ۱:۵۸

    بسیار عالی
    تحقیق خوبی بود
    درود بر مهندس باقری عزیز
    دوستان بنده نیز چشمم به شکل قبلی عادت کرده بود اما از متن آقای باقری برداشتم این بود که از مرمت به نظر راضی هستند و به خصوص اینکه برخی دوستان نیز به همگونی مرمت با سال ساخت اشاره داشتند و این مرمت را تخصصی دانستند دقت کنیم به این جملات:
    اوائل دهه پنجاه به دلایلی نامشخص بر بدنه این قسمت از بنا….
    اینکه در آن سالها آیا نیازی به اینگونه مرمت بوده است یا خیر و اینکه به چه دلیل و علتی این کار انجام گرفته است جای سوال دارد.
    در سال ۱۳۹۴ میراث فرهنگی اقدام به مرمت گلوگاه گلدسته و بازگرداندن نمای سنتی آن نمود.

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • م.ص.ندوشن wrote on ۲ اسفند, ۱۳۹۴, ۲:۱۳

    برخی دوستان در نظرشان کم لطفی کردند. یادمان باشد تحسین از دیگران را به زیر سؤال بردن چیزهای دیگر نکشانیم.
    و اما در پاسخ به دوست عزیز “محمد جعفری”
    بنده همان ساعات ابتدایی نظرتان را خواندم و از بس تند بود و آن را چندان لایق پاسخ نمیدیدم صبر کردم تا قضاوت دیگر خوانندگان را ببینیم و به نوعی آن را در بوته نقد خرد جمعی بگذاریم که نتیجه آن را دیدین.
    به دلیل عرض شده کوتاه عرض میکنم
    همیشه نظر مخالف، دلالت بر طرح نو درانداختن و استحکام آن نظر نیست که گویی آیندگان بگویند : دیدی فلانی هم گفت!
    در پایان چند کلیدواژه به شما میدهم آن ها را جست و جو کنید
    موزه لوور، میراث جهانی یونسکو، سازمان میراث فرهنگی، صنعت گردشگری، کنوانسیون حمایت از میراث جهانی فرهنگی و طبیعی.
    بقدری نظراتتان در آوردن اسم اشخاص نابخردانه بود که سکوت بهترین پاسخ خواهد بود.

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • مهر wrote on ۲ اسفند, ۱۳۹۴, ۲:۲۱

    بی شک جناب بابایی ندوشن اگر نگویم باتعصب ترین فرد از بعد علم و عمل در ندوشن لااقل یکی از آنهاست.
    انسانی عالم و آگاه که دل در گرو دیار خود داشته و دارد.
    باستان شناسی یکی از بهترین رشته ها بوده که هنگام کنکور ایشان قبولی آن سخت تر از پزشکی نیز بود
    به طور قطع میگویم برکات ایشان از بسیاری از افراد برای ندوشن بیشتر بوده است
    چندان سخن از دیگران را خوش ندارم -وگرنه در این مورد، نیکی ها فراوان است- اما سکوت در برابر این هجمه نیز کاری ناپسند بود.
    با احترام و ارادت

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar
  • جعفری ندوشن wrote on ۲ اسفند, ۱۳۹۴, ۱۱:۰۳

    نشانه و شناسنامه تمدن و فرهنگ یک ملت قطعا در گذشتگان باید جستجو کرد. میراث فرهنگی هر شهری شخصیت فرهنگی اون مرز و بوم رو نشون میده به بهانه به روز بودن و مدرن بودن و تخریب این آثار زندگی رو برای آیندگان پوچ می کنه چون هیچ عقبه ی محکمی برای خودش نمی بینه.
    امروزه وقتی با شخصیت های مهمی از گذشته رو مرور می کنیم خیلی حسرت می خوریم که چنین شخصیت هایی بودند و رفتند ولی به همین مکان ها و آثار به جا مونده که سالیانی زیر قدوم این شخصیت ها خودنمایی میکردند دلمون خوشه و انسان رو به یاد اصالتش می اندازه که دیگران بودند و هنوز این راه ادامه داره فهمیدن اینها چشم بینا و بصیرت میخواد وگرنه ساده از کنارش رد شدن و بی ارزش خوندن اینها نشونه مدرنیته بودن نیست!

    کاربرانی که این دیدگاه را پسندیده اند:

    • avatar

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

*

تمام حقوق این سایت برای © 2021 سامانه اطلاع رسانی فرهنگ ندوشن. محفوظ است.
قدرت گرفته از وردپرس فارسی