کتاب فرهنگ‌ و شبه‌ فرهنگ‌ “دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن”

كتاب فرهنگ‌ و شبه‌ فرهنگ‌

فرهنگ‌ و شبه‌ فرهنگ‌ مجموعه‌ چند مقاله‌ است‌ درباره‌ چگونگی‌ فرهنگ‌ که‌ نخست‌ در چند نشریّه‌ طبع‌ شده‌ بود و بعد به‌ صورت‌ کتاب‌ درآمد. آن‌ را چون‌ زبان‌ حال‌ خوانندگان‌ خود می‌دانستم‌، به‌ آنان‌ اهداء کردم‌. در پیشانیش‌ نوشته‌ شده‌ است‌ :
به‌ دوستان‌ نادیده‌ام‌ در سراسر ایران‌
راست‌ چون‌ سوسن‌ و گل‌ از اثر صحبت‌ پاک‌
بر زبان‌ بود مرا آنچه‌ تو را در دل‌ بود “حافظ‌”
در سرآغاز کتاب‌ آمده‌ است ‌:
– «در وضعی‌ که‌ ما هستیم‌ و دوران‌ تحوّلی‌ را که‌ خواه‌ ناخواه‌ و به‌ همراه‌ دنیا در پس‌ گردونه‌ تاریخ‌ می‌پیمائیم‌، سکوت‌ درباره‌ فرهنگ‌، سرباز زدن‌ از وظیفه‌ انسانی‌ است‌. اگر بحرانی‌ در دنیای‌ امروز باشد، بیش‌ از بحران‌ اقتصاد و پول‌ و نفت‌ و نیرو، بحران‌ فرهنگ‌ است‌. نفت‌ها چراغ‌ها را روشن‌ می‌دارند، ولی‌ چه‌ فایده‌ وقتی‌ چشم‌ها را تاری‌ بگیرد؟ یا چه‌ فایده‌ که‌ همه‌ کارخانه‌ها خوب‌ کار بکنند، مگر کارخانه‌ وجود انسان‌؟»
– «درباره‌ فرهنگ‌ نسبتاً حرف‌ زیاد زده‌ می‌شود، ولی‌ حرف‌ داریم‌ تا حرف‌: بعضی‌ حرفها برای‌ آن‌ است‌ که‌ فقط‌ حرف‌ باشد، بعضی‌ برای‌ آنکه‌ نبود عمل‌ را بپوشاند، و بعضی‌ دلسوزیها نیز یادآور این‌ داستان‌ مثنوی‌ می‌شود که‌ کودکی‌ در بغل‌ سیاهی‌ بود و گریه‌ می‌کرد، سیاه‌ برای‌ آرام‌ کردنش‌ او را نوازش‌ می‌کرد، و او هر چه‌ بیشتر نوازش‌ می‌کرد، کودک‌ بیشتر گریه‌ می‌کرد، غافل‌ از آنکه‌ بچّه‌ از خود او می‌ترسید.» (آذر ۱۳۵۴)
در مقاله‌ نخست‌ این‌ سؤال‌، که‌ بر زبان‌ کسانی‌ بود، مطرح‌ شده‌ است‌:
– «چه‌ خواهد شد اگر نسل‌ جوان‌ کنونی‌ایران‌ از فرهنگ‌ گذشته‌ خود بی‌ اطّلاع‌ بماند؛ واقعاً چه‌ چیز از او کم‌ خواهد شد، که‌ این‌ فرهنگ‌ را نیاموزد؟»
پس‌ از توضیحی‌ در پاسخ‌ این‌ سؤال‌، مقاله‌ به‌ این‌ نتیجه‌ می‌رسد:
– «جامعه‌ای‌ که‌ به‌ فرهنگ‌ ملّی‌ خود پشت‌ پا بزند، دلیل‌ بر آن‌ است‌ که‌ لزوم‌ فرهنگ‌ را بطور کلّی‌ نفی‌ کرده‌ است‌، آن‌ را چیز بی‌ ثمری‌ انگاشته‌، و در چنین‌ حالی‌ البتّه‌ به‌ تحصیل‌ فرهنگ‌ بیگانه‌ نیز توفیق‌ نخواهد یافت‌. طبع‌ چنین‌ جامعه‌ای‌ تنها راغب‌ خواهد شد به‌ اقتباس‌ آنچه‌ سطحی‌ و ارزان‌ و مبتذل‌ است‌. بدینگونه‌ بنجل‌های‌ فکر دیگران‌ را خواهد گرفت‌، و چون‌ از فرهنگ‌ خود به‌ سبب‌ آنکه‌ کهنه‌ و امّلی‌ و مرتجعانه‌اش‌ می‌شناسد، دست‌ کشیده‌ است‌، خواه‌ ناخواه‌ پس‌ از مدّتی‌ می‌شود قومی‌ ورشکسته‌ از لحاظ‌ فرهنگ‌» ( مرداد ۱۳۴۹)
و سرآغاز کتاب‌ با این‌ عبارت‌ پایان‌ می‌یابد :
– «آنچه‌ در این‌ رساله‌ آمده‌ امیدوارم‌ که‌ سوء تفاهم‌ برای‌ کسی‌ ایجاد نکند؛ نه‌ خدای‌ نکرده‌ اسائه‌ ادب‌ به‌ تراکتور است‌ و نه‌ مدح‌ گاوآهن‌. تنها یادآوری‌ و درخواستی‌ است‌ که‌ کسانی‌ هم‌ در خانه‌ هستند، ولو می‌خواهیم‌ بهشت‌ بسازیم‌، کمی‌ آرام‌تر، لزومی‌ ندارد که‌ سقف‌ بر سر آنها فرود آید.» (آذر ۱۳۵۴)
(چاپ‌ نخست‌، انتشارات‌ توسچاپ‌ سوم‌، انتشارات‌ یزدان‌)
پیشگفتارها
نظرهای‌ مختلف‌ راجع‌ به‌ فرهنگ‌
بودن‌ یا نبودن‌ فرهنگ‌؟
– فرهنگ‌ به‌ معنای‌ خاصّ
– فرهنگ‌ به‌ معنای‌ عام‌
زبان‌، فکر و پیشرفت‌
رابطه‌ زبان‌ با فرهنگ‌ و چگونگی‌ زندگی‌
بر زمین‌ لرزان‌ فرهنگ‌
یادداشتهای‌ دیگر:
— فرهنگ‌ در گذشته‌
— میراث‌ فرهنگی‌
— فرق‌ میان‌ فرهنگ‌ و تمدّن‌
— فرهنگ‌ ارزان‌ وجود ندارد
— فرهنگ‌ و پول‌
— جوّ فرهنگی‌
— فرهنگ‌ و شبه‌ فرهنگ‌
— بحران‌ اجتماعی‌ و فرهنگ‌
الوهیّت‌ ابزارها


کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

2494 مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

*

تمام حقوق این سایت برای © 2021 سامانه اطلاع رسانی فرهنگ ندوشن. محفوظ است.
قدرت گرفته از وردپرس فارسی