سایه های روشن

سایه های روشن

“دکتر علی اکبر جعفری ندوشن – عضو هیأت علمی دانشگاه یزد”
در مرکزی ترین نقطه ایران و در کرانه های کوهپایه ایی زاگرس مرکزی و ضلع جنوبی تالاب گاوخونی، شهری کوچک با نام قدیمی «ندوشن» قرار دارد که بنا به روایت کتاب خاستگاه سیاوش و به گواهی آثاری چون تپه بهرام گور و افسانه های محلی، روزگاری، مراتع سرسبز آن نخجیرگاه شاهان ساسانی بوده است و در دوران تاریخ میانه ایران، سده هایی را به رونق و شکوفایی فرهنگی – اجتماعی گذرانده است. بخصوص که به دوران آل مظفر، امیر مبارزالدین محمد بن مظفر موسس این سلسله به ایامی چند از سوی ایلخانان مغول بعنوان راهدار میبد – ندوشن منصوب شده بود که در واقع راهدار راهی بودکه از یکسو ندوشن را به ابرقو و فارس و از سوی دیگر به میبد و طبس و سرانجام خراسان می رساند و این دیار را مرکز ثقل جاده باستانی ایالات بزرگ خراسان – پارس می ساخت. در آن دوران امیر مبارزالدین چنان انس و الفتی با این دیار یافت که، عمارات و ابنیه مذهبی چندی در این شهر برپا داشت و در عمران و آبادانی آن کوشید. برخی از آثار ماندگار تاریخی این ناحیه، حاصل همت این امیر محتسب مزاج و شریعتمدار خواجه حافظ است. بطوری که حتی کالبد تاریخی بجامانده شهر نیز عمدتا یادگار دوران ایلخانی است.
اما از سویی دیگر ظرف گران سنت ها، آداب و فرهنگ اصیل قوم ایرانی را در کنار آثار ارزشمند و کم نظیر فرهنگی همچون بناهای فاخر با کتیبه ها و سردرهای مرقع، منبرها و رحل های چوبین حکاکی شده و کتاب ها و قرآن های خطی نیز جلوه هایی از جلوت و شکوه قامت بلند تاریخ این منطقه اند. ندوشن مسجد جامعی دارد که به گواهی منبر چوبی و منبّت کاری شدۀ ۹۰۰ ساله اش باید گفت یک هزاره از عمرش می گذرد و بناهای تاریخی دیگری چون مسجد آمنه گل و برج و باروها متعدد و قلاع و بقعه هایی تاریخی گوناگون … نیز پرده بردار مدنیت دیرپای این شهر پُرتاریخ اند. آنچنان که کوچه ها، دربندها و خانه های تاریخی و متعین آن نیز همچون تابلوهای نفیسی از معماری و شهرسازی ایرانی – اسلامی این کهن دیار روایت می کنند.
کهنگی و ریشه داری آداب و رسوم این شهر کهنسال که گاهی رگه هایی از سنن خالص و دست نخورده ایرانیان باستان را به رخ می کشد، حکایت زیست بومی است که دور بودنش از گزند حوادث ایام آن را قدری بکر و اصیل نگه داشته است. بنابراین آثار تاریخی و تمدنی آن اعم از ابنیه و امکنه، صحف و کتیبه تا آداب و رسوم پر حکمت و اندرز پیشینیان، گنجینه ای فاخر از فرهنگ عامه این بوم و بر را فراهم ساخته است، که در کنار رجال نامدار و تاریخ سازی از عرفا و علما و اطباء و نویسندگان صاحب نام این قطعه از سرزمین مرکزی ایران را بوم پرآب و رنگی از فرهنگ دیرپای ایرانیان مسلمان و پاک نهاد فرا روی نسل های کنجکاو امروزین فراهم می آورد. همچنین وجهه فرهنگی و تاریخی ندوشن در آثار بجا مانده از رجال نامداری از علما و عرفای متقدم نظیر امام الدین علی قاضی، سلطان حسین فاضل، زین الدین علی خاموش و … تا دانشمندان نامی متاخر همچون دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن قابل برداشت است.
شگفتی دیگر این سرزمین، منابع طبیعی بی مانندش است، نظیر دره سنگ آبها و آبشارها و چشمه های معدنی و از جمله غارهایی چون اشکفت هفتهر که نگاره های چندین هزار ساله ای را بر خود دارد و گواه آن اند که این دیرجای، زیستگاهی چند هزار ساله بوده است. بی جهت نیست اگر با این توصیف آنرا شهر موزه ای در حاشیه کویر مرکزی ایران نیز بنامیم.
در این قطعه از خاک تفتیده کویر هنوز پدران و پدر بزرگان، صدرنشین اند.
هنوز هم مهمانان حبیب خدایند و هر آنچه چه در پستوی خانه هاست ضیافت بخش سفره هاست، در اینجا نان نعمت خداست و برکت خانه و آب را باید به نیکی پاس داشت و سنت حسنه وقف که آمیزه ای زندگی بخش از شریعت مقدس اسلام و سنت دیرینه ایرانیان نیک نهاد است در اینجا نگاهبان همیشه بیدار ابنیه و عقارست .
پاسداشت دین و دانش در این دیار از گذشته های دور معمول بوده و مکتبخانه های فراوانی بر پا گشته تا آموزش قرآن و حدیث بدهند یا حکمتهای گلستان سعدی برای کودکان فرا خوانند. شاید از همین رو است که اولین مدرسه نوین ایرانی را نیز در میان روستا و قراء متعدد ایران در اوائل قرن سیزدهم هجری در اینجا به نام حکیم ناصر خسرو قبادیانی گشوده اند و از آن تاریخ تاکنون دانشی مردان و زنان فراوانی از آن برخاسته اند که شهرت علمی و فرهنگی اشان سراسر ایران زمین را در برگرفته است.
از این رو در سالهای اخیر که توجه اهالی فرهنگ و هنر به گنجینه های تاریخی و فرهنگی ایران زمین، فزونی یافته سیمای باستانی و فرهنگ عامه دیرینه سال ندوشن نیز دائما از زوایای گوناگون در قاب دوربین عکاسان و تصویر پردازان بسیاری به جلوه نشسته و موسسه مردم نهاد اندیشه روشن ندوشن نیز در رسالت فرهنگی خود همتی را مصروف چاپ و نشر آنها کرده است؛ نخستین بار با هنرنمایی عکاس صاحب نام، فرزین ناظم زاده در کتابی با عنوان « ازخاک تا خیال» رخسار این خاک بی رنگ ولعاب با حافظه و نگاره های پررنگ تاریخ آن، پیوند خورد و اقبال و تحسین اهل فرهنگ وهنر را در پی آورد و موجب شد تا جمعی از عکاسان و هنروران بنام یزد در بهار سال ۹۵ در قالب یک تور دوروزه هنری با حمایت جناب اقای علی غیاثی ندوشن مدیر کل وقت فرهنگ وارشاد اسلامی استان یزد و همراهی جناب آقای محمدرضا احسانی زاده مدیرعامل انجمن عکاسان استان یزد با گذر از سویه ها و سایه ها در جستجوی روشنای این خاکِ گرمِ مهرآمیز برآیند. «سایه های روشن» پرتویی است بر سیمای مستور شهری که همچون دفینه ی پربهای تاریخ و فرهنگ ایران در کانون جغرافیای این سرزمین زیر غبار تاریخ، مکتوم مانده است تا شاید به روزگاری که مردمانی در پی جویی بنیان های هویتی خود، در جستجوی پیشینه های فرهنگی اشان بر می آیند این بازتاباندن مظاهر تاریک و روشن سنت و میراث ریشه دار فرهنگی از دریچه دوربین عکاسی، بتواندکورسوی امیدی در پدیداری پیدا و پنهان سرمایه های تاریخی و اجتماعی اشان و تصویر روشن تری از هویت محلی اشان به دست دهد و یا لااقل روایت مصوری از تاریخ اجتماعی سرزمینشان را هویدا کند.
موسسه اندیشه روشن بر همین مبنا، علاوه بر این بازنمایی سایه روشن تاریخ و فرهنگ ندوشن به تدوین فرهنگ عامه و آداب و رسوم پیشینیان آن نیز می پردازد که امیدوار است در منشورات آتی خود از آنها چهره بگشاید.
در تهیه و تدوین این کتاب علاوه بر هنرمندان عکاس؛ سیدناصر مهین طاهری، حسام چاوش زاده، بردیا سعادت، سیدعلی پورمستوفی، محمدهادی آخوندی، مجید فاطمی، سیدحسین امامی، سیدجلال قدکچیان، عمار عابدی، رضا نصیری، احمد ظهرابی، امیرجلالی، فضل الله رحیمیان، عاطفه جعفری، محمدرضا جعفری، یاران همدل موسسه فرهنگی واجتماعی اندیشه روشن بویژه سیدهادی موسوی شهردار فرهنگدوست، مجید فاطمی هنرمند خوش قریحه، محمدحسن صادقیان مدیرعامل ساعی و فضل الله رحیمیان دبیر کوشای موسسه نیز تشریک مساعی داشتند که نمی توان از قدرشناسی اشان درگذشت.
کتاب مزبور بعنوان مجموعه عکس هایی از منطقه تاریخی ندوشن در۱۴۴صفحه مصور توسط انتشارات یاران قلم و چاپخانه کسری یزد به شمارگان ۱۰۰۰نسخه در بهار۱۳۹۸ به کوشش موسسه فرهنگی و اجتماعی اندیشه روشن ندوشن منتشر شده است. گرافیگ و صفحه آرایی و مدیریت اجرایی آن را سید مجید فاطمی ندوشن بعهده داشته و عنوان روی جلد نیز با خط استاد محمود رهبران زیور یافته است.

“روزنامه اطلاعات – چهارشنبه ۱۹ تیرماه ۱۳۹۸”

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

590 مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

*

تمام حقوق این سایت برای © 2019 سامانه اطلاع رسانی فرهنگ ندوشن. محفوظ است.
قدرت گرفته از وردپرس فارسی